28 kwiecień 2026

Co stoi na drodze… do bezpiecznej ewakuacji?

Bariery ewakuacyjne nie dotyczą tylko osób na wózkach. Mogą być przeszkodą dla wszystkich, którzy przebywają w budynku i w razie zagrożenia chcą go jak najszybciej opuścić.

Brak wyznaczonego, pożarowo wydzielonego pomieszczenia oczekiwania na ratunek, z oknem ratunkowym i sprzętem do łączności  sprawia, że osoba, która nie może zejść po schodach, stoi na korytarzu bez możliwości działania.

Bariery informacyjne — alarm, który nie do wszystkich dociera

Osoby niewidome i słabowidzące mierzą się z innym wymiarem tej bariery. Plan ewakuacyjny na ścianie jest dla nich bezużyteczny, a znak zawieszony trzy metry nad podłogą w korytarzu wypełnionym dymem przestaje spełniać swoje zadanie. Dotykowe plany ewakuacji, poręcze wzdłuż korytarzy lub linie prowadzące na podłodze to rozwiązania pomagające osobom z dysfunkcją wzroku samodzielnie opuścić budynek w sytuacji zagrożenia. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną lub w spektrum autyzmu mogą usłyszeć alarm, ale nie rozumieć instrukcji ewakuacji. nadwrażliwość sensoryczna może wywołać zamrożenie zamiast działania w celu znalezienia wyjścia. Ta grupa potrzebuje zaufanego, przeszkolonego asystenta i z góry opracowanego, prostego planu działania.
Każde rozwiązanie, które ułatwia ewakuację osobie z niepełnosprawnością, ułatwia ją również wszystkim pozostałym. Szeroki korytarz, czytelne oznaczenia, prosty komunikat — to po prostu lepiej przygotowany na ewakuacje budynek.

Bariery organizacyjne — najłatwiejsze do usunięcia, najczęściej pomijane

dla każdego większego budynku instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego jest dokumentem obowiązkowym. Powinna uwzględniać potrzeby osób z niepełnosprawnościami – opisywać procedurę ich ewakuacji, dokładną drogę ewakuacji, rozmieszczenie wyjść ewakuacyjnych, rodzaj i rozmieszczenie sprzętu ratunkowego, miejsca oczekiwania na pomoc.

PEEP — plan, który robi różnicę

Odpowiedzią na bariery organizacyjne jest PEEP — Indywidualny Plan Ewakuacji (Personal Emergency Evacuation Plan). To dokument tworzony dla konkretnej osoby: pracownika, studenta, pacjenta. Opisuje dokładnie, co dzieje się w chwili alarmu — kto jest asystentem, który wspiera osobę z niepełnosprawnością w czasie ewakuacji, kto go zastępuje, jakiego sprzętu należy użyć w czasie ewakuacji, jaka jest najkrótsza droga ewakuacji, gdzie jest bezpieczna strefa oczekiwania na służby ratunkowe.
W krajach zachodnich PEEP to standard. W Polsce wciąż rzadkość — choć jego stworzenie wymaga przede wszystkim rozmowy z osobą, której dotyczy.

Szkolenia — nie jednorazowe, ale regularne

Samo posiadanie planu nie wystarczy. Asystenci muszą wiedzieć, jak przeprowadzić transfer osoby z wózka na wózek ewakuacyjny — nie tylko teoretycznie. Przepisy wymagają szkoleń co najmniej raz w roku dla całego personelu. Zakres obejmuje obsługę sprzętu ewakuacyjnego oraz zasady asysty dla różnych rodzajów niepełnosprawności. Przy paraplegii osoba ewakuowana może częściowo pomagać samodzielnie. Przy tetraplegii lub znacznym zaniku mięśni konieczna jest asysta dwóch przeszkolonych osób z zastosowaniem uzgodnionej techniki — żadna nie może być improwizowana w kryzysie. Osoba z psem przewodnikiem powinna być zlokalizowana jak najbliżej krótkiej drogi ewakuacyjnej.